1555 字
8 分钟
高数B(下)- 2

向量微分算子#

散度#

F=Fxi+Fyj+FzkF = F_x \boldsymbol{i} + F_y \boldsymbol{j} + F_z \boldsymbol{k}

div⁡F=∇⋅F=(∂∂x,∂∂y,∂∂z)⋅(Fx,Fy,Fz)=∂Fx∂x+∂Fy∂y+∂Fz∂z\operatorname{div} \boldsymbol{F} = \nabla \cdot \boldsymbol{F} = (\frac{\partial}{\partial x}, \frac{\partial}{\partial y}, \frac{\partial}{\partial z}) \cdot (F_x, F_y, F_z) = \frac{\partial F_x}{\partial x} + \frac{\partial F_y}{\partial y} + \frac{\partial F_z}{\partial z}

区别于 ∇F\nabla F

旋度#

∇×F=∣ijk∂∂x∂∂y∂∂zPQR∣=(∂R∂y−∂Q∂z)i+(∂P∂z−∂R∂x)j+(∂Q∂x−∂P∂y)k\nabla \times \mathbf{F} = \begin{vmatrix} \mathbf{i} & \mathbf{j} & \mathbf{k} \\ \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ P & Q & R \end{vmatrix} = \left(\frac{\partial R}{\partial y} - \frac{\partial Q}{\partial z}\right)\mathbf{i} + \left(\frac{\partial P}{\partial z} - \frac{\partial R}{\partial x}\right)\mathbf{j} + \left(\frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y}\right)\mathbf{k}

积分分类、转化与联系#

第一类/第二类 积分区分#

  1. 曲线积分:
    • 第一类:∫Lf(x,y) ds\int_L f(x, y) \, ds
    • 第二类:∫LP(x,y) dx+Q(x,y) dy\int_L P(x, y) \, dx + Q(x, y) \, dy
  2. 曲面积分:
    • 第一类:∬Σf(x,y,z) dS\iint_{\Sigma} f(x, y, z) \, dS
    • 第二类:∬ΣP(x,y,z) dydz+Q(x,y,z) dzdx+R(x,y,z) dxdy\iint_{\Sigma} P(x, y, z) \, dy dz + Q(x, y, z) \, dz dx + R(x, y, z) \, dx dy

两类曲线/曲面积分之间的联系#

∫LP dx+Q dy=∫L(Pcos⁡α+Qcos⁡β) ds(11-7-1)\int_L P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y = \int_L (P \cos\alpha + Q \cos\beta) \, \mathrm{d}s \tag{11-7-1}∬ΣP dy dz+Q dz dx+R dx dy=∫L(Pcos⁡α+Qcos⁡β+Rcos⁡γ) ds(11-7-6)\iint_{\Sigma} P \, \mathrm{d}y\, \mathrm{d}z + Q \, \mathrm{d}z \, \mathrm{d}x + R \, \mathrm{d}x \, \mathrm{d}y = \int_L (P \cos\alpha + Q \cos\beta + R \cos\gamma) \, \mathrm{d}s \tag{11-7-6}

积分降维与计算#

积分变换#

设变换公式为 x=x(u,v), y=y(u,v)x = x(u, v),\ y = y(u, v),将平面区域 DD 映射为 uvuv 平面上的区域 D′D':

∬Df(x,y) dxdy=∬D′f(x(u,v),y(u,v))⋅∣J∣ dudv\iint_D f(x, y) \, dx dy = \iint_{D'} f(x(u, v), y(u, v)) \cdot \vert{}J\vert{} \, du dv

其中 JJ 为雅可比行列式(Jacobian):

J=∂(x,y)∂(u,v)=∣∂x∂u∂x∂v∂y∂u∂y∂v∣=∂x∂u∂y∂v−∂x∂v∂y∂uJ = \frac{\partial(x, y)}{\partial(u, v)} = \begin{vmatrix} \frac{\partial x}{\partial u} & \frac{\partial x}{\partial v} \\ \frac{\partial y}{\partial u} & \frac{\partial y}{\partial v} \end{vmatrix} = \frac{\partial x}{\partial u}\frac{\partial y}{\partial v} - \frac{\partial x}{\partial v}\frac{\partial y}{\partial u}

面积微元关系:dxdy=∣J∣ dudvdx dy = \vert{}J\vert{} \, du dv。

  • 常用特例:极坐标变换

    适用于积分区域为圆形/扇形/环形或被积函数含 x2+y2x^2 + y^2 的情形:

    ∬Df(x,y) dxdy=∬D′f(rcos⁡θ,rsin⁡θ)⋅r drdθ\iint_D f(x, y) \, dx dy = \iint_{D'} f(r\cos\theta, r\sin\theta) \cdot r \, dr d\theta

曲线积分#

∫Lf(x,y) ds=∫abf(x(t),y(t))x′2(t)+y′2(t) dt\int_{L} f(x, y) \, ds = \int_a^b f(x(t), y(t)) \sqrt{x'^2(t) + y'^2(t)} \, dt

曲面积分#

∬Σf(x,y,z) dS=∬Df(x,y,z(x,y))1+(∂z∂x)2+(∂z∂y)2 dxdy\iint_{\Sigma} f(x, y, z) \, dS = \iint_D f(x, y, z(x, y)) \sqrt{1 + \left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)^2 + \left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)^2} \, dx dy

第二类曲线积分的计算#

设 P(x,y),Q(x,y)P(x, y), Q(x, y) 在有向光滑曲线弧 LL 上有定义且连续,LL 的参数方程为

x=φ(t),y=ψ(t).x = \varphi(t), \quad y = \psi(t).

曲线积分

∫LP(x,y) dx+Q(x,y) dy=∫αβ(P(φ(t),ψ(t))φ′(t)+Q(φ(t),ψ(t))ψ′(t)) dt.(11-2-1)\begin{aligned} &\int_L P(x, y) \, \mathrm{d}x + Q(x, y) \, \mathrm{d}y \\ = &\int_\alpha^\beta (P(\varphi(t), \psi(t))\varphi'(t) + Q(\varphi(t), \psi(t))\psi'(t)) \, \mathrm{d}t. \end{aligned} \tag{11-2-1}

反常积分#

无界区域反常积分(无穷限积分)#

设 f(x,y)f(x, y) 在无界区域 DD 上连续,若存在 ρ0>0\rho_0 > 0,使当 ρ=x2+y2⩾ρ0\rho = \sqrt{x^2 + y^2} \geqslant \rho_0 且 (x,y)∈D(x, y) \in D 时,有

∣f(x,y)∣⩽Mρα,|f(x, y)| \leqslant \frac{M}{\rho^\alpha},

其中 MM 与 α\alpha 均为常数,则当 α>2\alpha > 2 时,反常二重积分 ∬Df(x,y) dσ\iint\limits_D f(x, y) \, \mathrm{d}\sigma 收敛。

有界函数反常积分(瑕积分)#

设 f(x,y)f(x, y) 在有界闭区域 DD 上除 P0(x0,y0)P_0(x_0, y_0) 外处处连续,且当 (x,y)→(x0,y0)(x, y) \to (x_0, y_0) 时,f(x,y)→∞f(x, y) \to \infty。若不等式

∣f(x,y)∣⩽Mρα|f(x, y)| \leqslant \frac{M}{\rho^\alpha}

在 DD 上除点 (x0,y0)(x_0, y_0) 外处处成立,其中 MM 与 α\alpha 均为常数,且

ρ=(x−x0)2+(y−y0)2,\rho = \sqrt{(x - x_0)^2 + (y - y_0)^2},

则当 α<2\alpha < 2 时,反常二重积分 ∬Df(x,y) dσ\iint\limits_D f(x, y) \, \mathrm{d}\sigma 收敛。

全微分方程#

du=P(x,y) dx+Q(x,y) dy\mathrm{d}u = P(x, y) \, \mathrm{d}x + Q(x, y) \, \mathrm{d}yu(x,y)=∫x0xP(x,y0) dx+∫y0yQ(x,y) dy(11-3-9)u(x, y) = \int_{x_0}^x P(x, y_0) \, \mathrm{d}x + \int_{y_0}^y Q(x, y) \, \mathrm{d}y \tag {11-3-9}

积分核心方向规则与四大定理#

各类积分定理中,方向的匹配由以下右手定则与几何准则统一约束:

积分类型 / 定理几何对象正方向判定规则典型公式
定积分 / 变限积分一维区间 [a,b][a, b]从下限到上限为正;上下限对调变号。∫baf(x)dx=−∫abf(x)dx\int_b^a f(x)\mathrm{d}x = -\int_a^b f(x)\mathrm{d}x
格林公式 (Green)平面闭曲线 LL 围成区域 DD左侧法则:沿路径前进时,区域 DD 始终在前进方向的左侧(单连通域即逆时针)。∮LPdx+Qdy=∬D(∂Q∂x−∂P∂y)dxdy\oint_L P\mathrm{d}x + Q\mathrm{d}y = \iint_D \left(\frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y}\right)\mathrm{d}x\mathrm{d}y
高斯公式 (Gauss)空间封闭曲面 Σ\Sigma 包围立体 Ω\Omega取外侧法向量(n⃗\vec{n} 指向立体外部)为正方向。若取内侧需加负号。∯ΣF⃗⋅dS⃗=∭Ω(∇⋅F⃗)dV\oiint_\Sigma \vec{F} \cdot \mathrm{d}\vec{S} = \iiint_\Omega (\nabla \cdot \vec{F})\mathrm{d}V
斯托克斯公式 (Stokes)空间有向曲面 Σ\Sigma 与其边界 Γ\Gamma右手定则:右手四指沿边界 Γ\Gamma 方向弯曲,大拇指指向曲面 Σ\Sigma 的法向量正侧。∮ΓF⃗⋅dr⃗=∬Σ(∇×F⃗)⋅dS⃗\oint_\Gamma \vec{F} \cdot \mathrm{d}\vec{r} = \iint_\Sigma (\nabla \times \vec{F}) \cdot \mathrm{d}\vec{S}

格林公式#

设有界闭区域 DD 由分段光滑的曲线 LL 所围成,函数 P(x,y)P(x, y) 及 Q(x,y)Q(x, y) 在 DD 上具有一阶连续偏导数,则有

∬D(∂Q∂x−∂P∂y)dxdy=∮LP dx+Q dy,(11-3-1)\iint_D \left( \frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y} \right) \mathrm{d}x \mathrm{d}y = \oint_L P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y, \tag{11-3-1}

其中 LL 是 DD 的取正向的边界曲线。

路径无关条件#

设 P(x,y),Q(x,y)P(x, y), Q(x, y) 在单连通区域 DD 内有连续偏导数,则下列条件相互等价:

  1. 对 DD 中任一分段光滑曲线 LL,曲线积分 ∫LP dx+Q dy\int_L P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y 与路径无关,只与 LL 的起点与终点有关;

  2. 沿 DD 中任一分段光滑的闭曲线 LL,有

    ∮LP dx+Q dy=0;\oint_L P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y = 0;
  3. 在 DD 内 P dx+Q dyP \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y 是 DD 内某一函数 uu 的全微分,即在 DD 内存在函数 u(x,y)u(x, y),使得

    du=P dx+Q dy;\mathrm{d}u = P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y;
  4. 在 DD 内每点处有 ∂P∂y=∂Q∂x\dfrac{\partial P}{\partial y} = \dfrac{\partial Q}{\partial x}。

高斯公式#

设空间闭区域 Ω\Omega 是由分片光滑的闭曲面 Σ\Sigma 所围成,函数 P(x,y,z),Q(x,y,z),R(x,y,z)P(x, y, z), Q(x, y, z), R(x, y, z) 在 Ω\Omega 及 Σ\Sigma 上具有关于 x,y,zx, y, z 的连续偏导数,则有

∭Ω(∂P∂x+∂Q∂y+∂R∂z)dv=∯ΣP dydz+Q dzdx+R dxdy,(11-6-1)\iiint_\Omega \left( \frac{\partial P}{\partial x} + \frac{\partial Q}{\partial y} + \frac{\partial R}{\partial z} \right) \mathrm{d} v = \oiint_\Sigma P \, \mathrm{d}y \mathrm{d}z + Q \, \mathrm{d}z \mathrm{d}x + R \, \mathrm{d}x \mathrm{d}y, \tag{11-6-1}

这里 Σ\Sigma 是 Ω\Omega 整个边界曲面的外侧。

或者

∭Ωdiv⁡F dv=∯ΣF⋅n dS\iiint_\Omega \operatorname{div} \boldsymbol{F} \, \mathrm{d}v = \oiint_\Sigma \boldsymbol{F} \cdot \boldsymbol{n} \, \mathrm{d}\boldsymbol{S}

斯托克斯 (Stokes) 公式#

设分片光滑的曲面 Σ\Sigma 的边界是分段光滑闭曲线 Γ\Gamma,函数 P(x,y,z),Q(x,y,z),R(x,y,z)P(x, y, z), Q(x, y, z), R(x, y, z) 及其偏导数在曲面 Σ\Sigma 上连续,则

∮ΓP dx+Q dy+R dz=∬Σ(∂R∂y−∂Q∂z)dydz+(∂P∂z−∂R∂x)dzdx+(∂Q∂x−∂P∂y)dxdy,(11-6-4)\begin{aligned} &\oint_\Gamma P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y + R \, \mathrm{d}z \\ &= \iint_\Sigma \left( \frac{\partial R}{\partial y} - \frac{\partial Q}{\partial z} \right) \mathrm{d}y \mathrm{d}z + \left( \frac{\partial P}{\partial z} - \frac{\partial R}{\partial x} \right) \mathrm{d}z \mathrm{d}x + \left( \frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y} \right) \mathrm{d}x \mathrm{d}y, \end{aligned} \tag{11-6-4}

这里有向曲面 Σ\Sigma 的正向与曲线 Γ\Gamma 的正向符合右手法则。

为了便于记忆,可把公式 (11-6-4) 写成

∮ΓP dx+Q dy+R dz=∬Σ∣dydzdzdxdxdy∂∂x∂∂y∂∂zPQR∣.\oint_\Gamma P \, \mathrm{d}x + Q \, \mathrm{d}y + R \, \mathrm{d}z = \iint_\Sigma \begin{vmatrix} \mathrm{d}y \mathrm{d}z & \mathrm{d}z \mathrm{d}x & \mathrm{d}x \mathrm{d}y \\[1.5ex] \dfrac{\partial}{\partial x} & \dfrac{\partial}{\partial y} & \dfrac{\partial}{\partial z} \\[2.5ex] P & Q & R \end{vmatrix}.

或

∮∂ΣF⋅dr=∬Σ(∇×F)⋅n dS.\oint_{\partial\Sigma} \boldsymbol{F} \cdot \mathrm{d}\boldsymbol{r} = \iint_\Sigma (\nabla \times \boldsymbol{F}) \cdot \boldsymbol{n} \, \mathrm{d}S.
高数B(下)- 2
https://dk-qwq.github.io/blog/posts/advanced-math-b/part-2-2/
作者
dk-qwq
发布于
2026-09-01
许可协议
CC BY-NC-SA 4.0